VORSTENBOSCH info

Het kerkhof van Vorstenbosch is een bijzondere historische plek. Na de begraafplaats bij de kerk van Dinther is het de oudste begraafplaats in de gemeente Bernheze, en waarschijnlijk zelfs de oudste nog functionele locatie binnen de kern van Vorstenbosch.

Al meer dan zes eeuwen worden hier dorpsgenoten begraven en herdacht. Het is daarmee niet alleen een rustplaats, maar ook een stille getuige van de geschiedenis van het dorp.

Rond Allerzielen, op 2 november, krijgt het kerkhof een extra betekenis. Op deze dag staan katholieken stil bij hun overleden dierbaren. Families bezoeken de graven, maken ze schoon, leggen bloemen neer en steken een kaarsje aan. De sfeer van de herfst – kortere dagen, kilte, vallende bladeren – nodigt uit tot bezinning. Het is een tijd waarin gedachten aan dood, verlies en rouw als vanzelf naar boven komen.

Allerzielen vindt zijn oorsprong in een kloostertraditie. Rond het jaar 998 bepaalde Abt Odilo van Cluny dat alle kloosters van de Cluniacenzer orde jaarlijks op 2 november moesten bidden voor alle overleden gelovigen. Dit gebruik verspreidde zich door Europa en werd later opgenomen in de liturgie van de Rooms‑Katholieke Kerk. Volgens de katholieke leer konden de levenden door gebed, aalmoezen en goede daden de zielen in het vagevuur ondersteunen op hun weg naar God.

In de 14de eeuw werd Allerzielen een algemeen gebruik binnen de Kerk, mede door de grote sterfte tijdens de pestepidemieën. Door de eeuwen heen ontstonden allerlei tradities rond deze dag. Witte chrysanten en kaarsen werden vaste symbolen. In het volksgeloof dacht men dat de zielen van overledenen rond Allerzielen tijdelijk terugkeerden naar de aarde. De kaarsen op de graven dienden dan als lichtbakens om hen de weg te wijzen en troost te bieden.

Tegenwoordig verandert de manier waarop mensen hun doden herdenken. Ook voor katholieken is begraven op een katholieke begraafplaats niet meer de standaard. Steeds meer mensen kiezen voor crematie of alternatieve vormen van begraven, zoals natuurbegraafplaatsen. De verhouding begraven/cremeren ligt inmiddels rond 35/65. Nieuwe wetgeving, zoals de Wet bestemming lichamen overledenen (Wblo), speelt hierop in. Deze wet vervangt de oude Wet op de lijkbezorging en maakt onder meer resomeren mogelijk: het ontbinden van het lichaam in een basische vloeistof. Ook worden procedures voor begraven binnen 24 uur eenvoudiger.

Het kerkhof van Vorstenbosch door de eeuwen heen

Locatie huidige kerk en kerkhof (foto achtergrond), kerk en kerkhof 1847-1933 (bruin en grijs) en kapel en kerkhof 14de eeuw-1847) geel en grijs.

Het kerkhof bij de RK‑kerk St. Lambertus is al eeuwenlang de plek waar Vorstenbosschenaren hun dierbare overledenen begraven. De oorsprong ligt waarschijnlijk in de late 14de eeuw, toen op deze plek een kapel werd gesticht, gewijd aan St. Antonius (mogelijk ook aan St. Hubertus, Sint Cornelis en Maria). Deze kapel wordt voor het eerst genoemd in archieven uit het begin van de 15de eeuw. Ze stond op de locatie waar in 1847 de eerste parochiekerk van Vorstenbosch werd gebouwd – het huidige grasveld naast de huidige kerk. 

Zoals gebruikelijk in die tijd lag het kerkhof rondom de kapel. Notabelen werden soms in de kerk zelf begraven, onder de vloer, al is niet bekend of dat in Vorstenbosch gebeurde. Wel weten we dat bij de bouw van de nieuwe kerk in 1933 skeletten werden gevonden. Deze kregen een herbegrafenis in de nieuwe calvarieberg op het kerkhof. 

Uit het begraafboek van Vorstenbosch van 1732–1765 blijkt dat er toen gemiddeld drie mensen per jaar werden begraven. In de periode 1850–1950 lag dat aantal rond de tien per jaar. Na de Tweede Wereldoorlog daalde het aantal begravingen licht, en na het piekjaar 2020 (20 begravingen) is er opnieuw een sterke afname naar minder dan acht (2025: 8, 2026: 4). Steeds meer inwoners kiezen voor crematie of een natuurbegraafplaats.

Tekening van de St. Antoniuskapel naar een schets van Hendrik Verhees uit 1801.

In totaal zijn er in zes eeuwen naar schatting zo’n 3000 Vorstenbossche inwoners op het kerkhof begraven.

Het oudste nog aanwezige graf is dat van Waltherus van Krieken (1797–1864), de eerste pastoor van de parochie Vorstenbosch. Ook de graven van pastoors Bernardus Baaijens, Hendricus Liebregts en Ruud Dekkers zijn aanwezig. Door ruimingen is het aantal graven de afgelopen jaren afgenomen; grafrechten worden na 20 of 40 jaar niet meer verlengd.

Kerkhof in 1982 (foto bhic.nl)

Tekening (AI gegenereerd uit foto) van de waterstaatskerk uit 1847, operationeel tot 1933 en zonder toren nog gebruikt als pakhuis en dorpshuis tot 1956.

(c) Vorstenbosch-info.nl/frank geenen